COĞRAFİ KONUM VE ETKİLERİ


 

Dünya üzerindeki bölge yada noktaların bulunduğu yeri ifade eder. İkiye ayrılır.
- Matematik Konum
- Özel Konum

Matematik Konum: Dünya üzerindeki bölge yada noktaların enlem ve boylama göre yerini ifade eder. (enlem ve boylama bağlı olan her şey, matematik konumun sonucudur.)
Türkiye’nin matematik konumunun 36 - 42 kuzey paralelleri 26 - 45 doğu meridyenlerinde olduğu gibi 

  

Enlem: Ekvatora paralel uzanan tam dairelerdir.
 
 -Ekvator paralel dairelerinin başlangıcı ve en geniş olanıdır.
- Enlem dereceleri kutuplara doğru artar.(yarım küreleri belirlemeye yarar - paralellerin artış yönüne bakılarak )
- Aynı paralel üzerindeki bütün noktaların Ekvatora olan uzaklığı aynıdır.
- İki paralel arası uzaklık 111 K.m olup her yerde aynıdır..( mesafe bulmaya yarar )
- Bazı paralellerin özel adları vardır. ( Ekvator , Dönenceler ,Kutup noktaları )

UYARI: Üzerinden daha fazla paralel geçen yani kuzey güney yönünde geniş alana sahip ülkelerde iklim ,bitki örtüsü çeşitliliği daha fazladır.)

ENLEMİN ETKİLERİ : Enlem etkisi enleme bağlı olarak değişen özellikleri ifade eder.
 
1- Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı enleme göre değişir. 
2- Sıcaklık enleme göre (Ekvatordan kutuplara doğru) değişir
3- İklim kuşakları enleme göre değişir.
4- Bitki örtüsü kutuplara doğru kuşaklar oluşturur
5- Tarım, orman, yerleşmenin üst sınırı enleme göre değişir.
6.- Meridyenler arası mesafe enleme göre değişir.
7- Gece gündüz uzunluğu ve gece gündüz süre farkı enleme göre değişir.
8- Buzulların başlama yükseltisi enleme göre değişir
9- Denizlerin sıcaklığı ve tuzluluğu enleme göre değişir.
10- Çizgisel hız (Dünyanın dönüş hızı enleme göre değişir.)

11- Gölge boyu ve yer çekimi enleme göre değişir. 

Genel anlamıyla ekvator ve kutuplar arsında değişen özelliklere enlem etkisi denir.

ÖRNEK:
Aşağıdakilerden hangisinde yeryüzünde sıcaklığın enleme göre değiştiğine bir örnektir?
A) Çöllerin dönenceler çevresinde yer alması
B) Sibirya’nın dünyanın en soğuk yerlerinden biri olması
C) Bitkilerin geniş yapraklılar ve iğne yapraklılar şeklinde kuşaklara ayrılması
D) Okyanusların batı kıyılarının genellikle doğu kıyılarından sıcak olması
E) Kalıcı karların yüksek dağlar üzerinde yer alması.
 Bazı enlemlerin özel adları vardır.
  (1988 / ÖSS)

 
 0° Paraleli Ekvator
23°27’ Kuzey Paraleli Yengeç Dönencesi
23°27’ Güney Paraleli Oğlak Dönencesi
66°33’ Kuzey Paraleli Kuzey Kutup Dairesi
66°33’ Güney Paraleli Güney Kutup Dairesi
90° Kuzey Paraleli Kuzey Kutup Noktası
90° Güney Paraleli Güney Kutup Noktası

Dönence: Güneş ışınlarının en son dik geldiği yerlere denir. Dönencelerin sınırını belirleyen eksen eğikliğidir.
Kutup Daireleri: 24 saat gece ve gündüzün yaşandığı en son yerdir.
Kutup Noktaları: 90° Kuzey ve 90° Güney paralellerinin olduğu yerdir


22 Ekim 2009 Perşembe

Hiç yorum yok: